محسن جابرى عربلو
11
فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى ( در باب معاملات ) ( فارسى )
براى روشن شدن مطلب و زيادت بيان غالبا از اشاره به حكم چاره و گريزى نبود . و چون غرض ترجمه و تفسير كلمات و اصطلاحاتى بود كه در كلام شارع يعنى كتاب و سنت به كار رفته است احيانا آيات يا احاديثى را بهعنوان دليل حكم ذكر كردم تا مطلب كاملا معلوم و واضح گردد . و در ضمن تشريح و بيان معنى لغوى و اصطلاحى كلمات كوشيدم تا مناسبت و ارتباطى را كه بين دو معنى وجود داشت خاطرنشان كنم و وجه تسميههايى را كه اهل لغت و فقها نوشتهاند بهطور خلاصه نقل نمودم . در اين قسمت نيز از كتابهايى نظير تذكرة الفقهاء ، حدائق الناضره ، مسالك - الافهام ، شرح لمعه ، مكاسب ، جواهر الكلام ، رياض المسائل ، مفتاح الكرامه ، المغنى ( ابن قدامه ) ، مغنى المحتاج ( خطيب شربينى ) ، الام ( شافعى ) ، بداية المجتهد و نهاية المقتصد ( تأليف ابن رشد ) ، المدونة الكبرى ، الهداية ( شرح بداية المبتدى ) ، الاختيار لتعليل المختار ( عبد اللّه بن مودود حنفى ) ، الميزان الكبرى ( شعرانى ) استفاده شده است . كتابهايى كه در اين زمينه نوشته شده است كتابهايى كه مصطلحات فقه را تشريح و تعريف كردهاند به دو دسته تقسيم مىشوند : الف - كتبى كه اصطلاحات فقه را در ضمن اصطلاحات علوم ديگر تشريح و تعريف نمودهاند ، مانند : 1 - كشاف اصطلاحات الفنون تأليف تهانوى . 2 - التعريفات تأليف سيد شريف جرجانى . 3 - كليات ابى البقاء الحنفى . 4 - فرهنگ علوم تأليف دكتر سيد جعفر سجادى . 5 - فرهنگ حقوقى تأليف آقاى جعفرى لنگرودى . سه كتاب اول كه به زبان عربى نوشته شدهاند اصطلاحات فقه را غالبا بر اساس مذهب حنفيه تشريح كرده و خلاصه به مذهب اماميه توجهى ننمودهاند . و در مورد كتاب فرهنگ علوم گفته مىشود كه مؤلف اين كتاب چنان كه خود مىنويسد : قريب ده سال آرامش و نشاط و ديگر مواهب زندگى را بر خويش حرام كرده و در اين راه رنجها بردهاند و اصطلاحات چندين علم را از قبيل فقه و اصول